2030’a kadar yerli kömüre toplam 8,7 milyar dolar alım garantisi sağlanacak

2018’den bu yana yerli kömür santrallerinin maliyetleri kapasite mekanizması kapsamında belirli bir oranda karşılanmaktadır. Bu santrallerin maliyetleri Türk lirası cinsinden olmasına rağmen, 2030’a kadar Amerikan Doları cinsinden alım garantisi sağlanacağı açıklanmıştır. Mevcut destekleme mekanizmasıyla maliyetleri karşılanmaya devam eden santraller, yeni teşvikle birlikte ürettikleri elektriği son bir yıllık ortalama satış fiyatına göre %12 daha yüksek fiyattan satacaktır.

2030 yılına kadar yakıt, personel, şebeke kullanım, nakliye gibi maliyetleri Türk Lirası cinsinden olan yerli kömürle elektrik üreten santrallere, elektrik üretimlerinin %60’ı için 75 USD/MWh alım garantisi sağlanacağı açıklanmıştır. Açıklanan alım garantisinin 2026 yılında başlaması durumda 2030’a kadar dört yıllık bir uygulama dönemi olacaktır. 

Teşviğin olmadığı durumda yerli kömür santralleri, ürettikleri elektriği piyasada oluşan Piyasa Takas Fiyatı (PTF) üzerinden satmaktadır. Ukrayna–Rusya savaşıyla birlikte ithal kömür ve doğal gaz gibi elektrik üretiminde kullanılan hammaddelerin fiyatlarında yaşanan artış, PTF’nin 2022 yılında bir önceki yıla kıyasla 1,65 kat yükselmesine neden olmuş ve krizin etkisiyle Nisan 2022 – Eylül 2023 döneminde elektrik satış fiyatları, tüm kaynaklar için sınırlandırılmıştır.

Satış fiyatlarının sınırlandığı dönem hariç tutulduğunda, 2018–2025 döneminde ortalama PTF 56 USD/MWh, son bir yılda ise 67 USD/MWh olmuştur. 75 USD/MWh düzeyinde belirlenen alım garantisiyle santrallerin elektrik satış fiyatı 2018–2025 dönemi ortalamasına göre %34, son bir yıllık ortalamaya göre ise %12 artacaktır. Dört yıl boyunca santrallere uygulanacak 75 USD/MWh’lik alım garantisinin 8,7 milyar dolara mal olacağı hesaplanmaktadır. 

Yapılan açıklamada, yerli kömürle elektrik üreten santrallere ek olarak elektrik üretiminde ithal kömürle birlikte yerli kömür kullanan santrallerin de teşvik kapsamına dahil edileceği belirtilmiştir. İthal kömürle elektrik üreten santrallerin, yıllık toplam elektrik üretimlerinin yalnızca %10’unu yerli kömürle karşılamaları halinde bile, toplam destek tutarı 1,2 milyar dolar artarak 9,8 milyar dolara ulaşmaktadır.

Elektrik satış fiyatına ek olarak, yerli kömür santralleri uzun vadeli sistem ve arz güvenliğini sağlamak amacıyla 2018 yılından beri uygulanan kapasite mekanizması kapsamında ödeme almakta; her yıl belirlenen toplam bütçe, santrallerin kurulu güçleri ve kapasite kullanım oranlarına göre dağıtılmaktadır. Kapasite mekanizması kapsamında desteklenen her kaynak türü için, elektrik üretimine bağlı olmayan sabit maliyetler ve elektrik üretimine bağlı olarak değişen değişken maliyetler belirlenmektedir. Belirlenen maliyetler, döviz kuru, enflasyon ve iletim bedellerindeki değişimlere bağlı olarak aydan aya güncellenmektedir. Santraller, PTF’nin belirlenen değişken maliyetin altında veya ona eşit olduğu saatlerde sabit maliyet ödemesi, PTF’nin değişken maliyetin üzerinde ancak toplam maliyetin altında olduğu saatlerde ise toplam maliyet ile PTF arasındaki farkın ödemesini, üretim yapmasalar dahi almaktadırlar.

Son bir yılda, santrallere kapasite mekanizması kapsamında toplam 7 milyar TL (188 milyon dolar) ödeme yapılmıştır. Türkiye Elektrik İletim A.Ş’nin (TEİAŞ) Ağustos 2025’te yayınladığı Türk lirası cinsinden maliyetler, aynı ayın dolar kuru ile oranlandığında santraller için belirlenen toplam maliyetin yaklaşık 59 USD/MWh olduğu görülmektedir. Santrallere 2030’a kadar uygulanması planlanan 75 USD/MWh’lik alım garantisi, TEİAŞ’ın belirlediği toplam maliyetten %27 daha yüksektir. 

2022 yılında yayımlanan Ulusal Enerji Planı’nda 2035 yılına kadar kapasite mekanizmasının devam edeceği öngörülmüştür. 2030’a kadar sağlanacak teşviğin detayları henüz açıklanmamış olsa da mevcut destek koşullarının devam ettiği durumda, yerli kömür santralleri elektrik üretimlerinin %60’ını 75 USD/MWh’den satarken, elektrik üretimi yapıp yapmamalarına bakılmaksızın sabit ve değişken maliyetleri karşılanacaktır.