Kömüre 8,7 milyar dolar alım garantisi, Türkiye’nin yenilenebilir hedeflerine ters düşüyor
Türkiye, 2030’a kadar yerli kömür santrallerine dolar cinsinden alım garantisi sağlamayı taahhüt etmiştir. Oysa dört yıllık dönemde kömür için harcanacak 8,7 milyar dolarlık tutar, şebekenin modernizasyonuna yönlendirilerek rüzgâr ve güneş yatırımları için yeni kapasite yaratılabilir ve 2035’te toplam 120 GW rüzgâr ve güneş kurulu gücüne ulaşma hedefi gerçekleştirilebilir. Ayrıca çatı, yüzer, hibrit ve depolamalı güneş enerjisi santrallerinin önündeki engellerin kaldırılması ile arz güvenliği riske girmeden enerji dönüşümü hızlandırılabilir.
Mevcut diller: English
21 Ekim 2025
13 dakika okuma süresi
İçindekiler
Yönetici Özeti
Bölümü okuyun
+
3
2035 hedeflerine ulaşmak şebekenin yenilenmesi ve farklı güneş santrali projeleri ile mümkün
Bölümü okuyun
Ek Materyaller
Bölümü okuyun
Yönetici Özeti
Güneş enerjisinden elektrik üretmenin maliyeti düşerken, Türkiye teşvikleri yerli kömür santrallerine yönlendiriyor
Son on yılda kurulum maliyetlerinin %77 azalmasıyla, güneş enerjisinden elektrik üretimi yerli kömür santrallerine kıyasla daha ucuz hâle gelmiştir. Buna karşılık Türkiye, 2030’a kadar yerli kömür santrallerini teşvik etmeyi tercih etmektedir. Oysa Türkiye, kaynaklarını şebekenin yenilenmesine ve çatı, yüzer, hibrit gibi farklı güneş enerjisi projelerinin önündeki bürokratik engellerin kaldırılmasına yönlendirerek, 2035 yılında toplam 120 GW rüzgâr ve güneş enerjisi hedefine ulaşabilir.
Son on yılda rüzgâr enerjisi santrallerinin kurulum maliyeti %40, güneş enerjisi santrallerinin kurulum maliyetleri %77 oranında azalmıştır. Bu düşüş, güneşten elektrik üretim maliyetini %69 azaltarak, güneşi Türkiye’nin en ucuz elektrik üretim kaynağı hâline getirmiştir. Yenilenebilir enerji maliyetleri düşerken, Türkiye, giderleri Türk lirası cinsinden olan yerli kömür santrallerine Amerikan doları cinsinden teşvik verme kararı almıştır. Teşvik için belirlenen 75 USD/MWh’lik fiyat, yerli kömür santrallerinin son bir yıllık dönemdeki ortalama elektrik satış fiyatından %12 (67 USD/MWh), ortalama elektrik üretim maliyetlerinden ise %36 (55 USD/MWh) daha yüksektir. Elektrik üretimi yapmasalar dahi kapasite mekanizması kapsamında maliyetleri desteklenen yerli kömür santrallerine bu teşvikle birlikte dört yıllık dönemde en az toplam 8,7 milyar dolar harcama yapılacaktır. Bu tutar, kısıtlı kapasite nedeniyle yeni santral yatırımlarına engel olan şebekenin yenilenmesi için beş yıllık süre boyunca ayrılan bütçeden %53 daha fazladır.
Türkiye, kömürü teşvik etmek için harcayacağı bütçeyi şebekenin yenilenmesine ve yeni trafo merkezlerinin kurulmasına ayırarak yeni santral yatırımlarının önündeki engeli kaldırabilir. Ayrıca, çatı güneş enerjisi santrali (GES), yüzer GES, hibrit GES, depolamalı GES uygulamalarının sisteme katılımının önündeki bürokratik engelleri kaldırarak, enerji dönüşümünü hızlandırabilir. Bu sayede Türkiye 2035’e kadar ulaşmayı planladığı 77 GW güneş enerjisi kurulu gücü hedefini gerçekleştirebilir.
Türkiye güneş enerjisiyle elektrik üretiminde önemli bir ilerleme kaydetmiş olsa da sahip olduğu potansiyelin tamamını hayata geçirmesi için önünde hâlâ kat etmesi gereken ciddi bir mesafe bulunuyor. Finansmana erişimin zorlaştığı günümüzde, Türkiye’nin kaynaklarını ve çabalarını kömürü desteklemeye ayırmak yerine, yenilenebilir enerji yatırımlarının önündeki bürokratik engelleri kaldırmaya, şebeke altyapısını güçlendirmeye ve yeni teknolojilere destek vermeye ayırması kritik önem taşıyor. Bu adımlarla, enerji ihtiyacı güvenle karşılanırken, 2035 hedeflerine ulaşılması da mümkün olabilir.
Çağlar Çeliköz
Enerji Analisti, Ember
Enerji Analisti, Ember
Önemli çıkarımlar
01
2030 yılına kadar yerli kömür santrallerine 75 USD/MWh alım garantisi sağlanacağı açıklandı
Bu fiyat garantisi ile santrallerin elektrik satış fiyatı, son bir yıllık ortalama satış fiyatlarına göre %12 artacak.
02
Mevcut santrallerde yerli kömürle elektrik üretmenin maliyeti 32-86 USD/MWh aralığında değişiyor
Yeni kurulacak bir yerli kömür santralinde ise bu maliyet 90 USD/MWh’ye yükselmektedir. Bu rakam, yeni kurulacak güneş enerjisi santralinin elektrik üretim birim maliyetinden (43 USD/MWh) %109 daha yüksektir.
03
Dört yıllık teşvik döneminde yerli kömürle elektrik üreten santrallere 8,7 milyar USD ödeme gerçekleştirilecek
Bu, Türkiye’de elektrik şebekesinin yenilenmesi için beş yıllığına ayrılan bütçeden %53 daha fazladır.
04
Türkiye’de son on yılda güneş kurulum maliyetleri %69 azaldı
2025 itibariyle 43 USD/MWh seviyesine gerileyen elektrik üretim birim maliyeti ile güneş en ucuz elektrik üretimi kaynağı haline geldi.
05
2025 yılında gerçekleştirilen rüzgar ve güneş ihalelerinde alım fiyatları, yerli kömüre sağlanan fiyatın yarısından az gerçekleşmiştir
Yatırımcılar buna ek olarak ihale edilen toplam 2 GW’lık kapasite için devlete 220 milyon dolarlık ödeme yapmışlardır.
