Kömüre 8,7 milyar dolar alım garantisi, Türkiye'nin yenilenebilir hedeflerine ters düşüyor

Metodoloji

Yerli kömür santrallerinin elektrik üretim birim maliyeti

Santrallerde kullanılan kömürün ısıl değeri için Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu’nun 2024 yılı faaliyet raporundan, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’nün “İl Maden Potansiyelleri” verilerinden, santrallerin web sitesindeki verilerden ve halka açık şirketlerin faaliyet raporlarından faydalanılmıştır. Hesaplamalarda kullanılan santral verimleri için Prof. Dr. Hasan Hüseyin Erdem’in de yer aldığı sekiz kişilik ekibin 2009 yılında yayımladığı rapordan, santrallerin resmî web sitelerindeki verilerden ve yatırımcı sunumlarında yer alan verilerden, ayrıca EÜAŞ Emekli Genel Müdür Yardımcısı ve Dünya Enerji Konseyi Yönetim Kurulu Üyesi Muzaffer Başaran’ın 2011 yılında hazırladığı makaleden faydalanılmıştır.

Yerli kömür santrallerinin elektrik üretiminde kullandıkları kömürün ortalama ısıl değeri ve ortalama santral verimi, Türkiye Elektrik İletim A.Ş.’nin (TEİAŞ) Elektrik İstatistikleri verileri kullanılarak hesaplanmıştır. Bu kapsamda, linyit santrallerinin elektrik üretimi için kullandıkları yakıt miktarı ve ısıl değer verileri elde edilerek ortalama kcal/kg değeri hesaplanmıştır.

Linyit santrallerinin yıllık toplam elektrik üretimi (MWh), 860.421 katsayısı kullanılarak kilokaloriye (kcal) çevrilmiş; ardından hesaplanan toplam kcal değeri, santrallerin TEİAŞ verilerinde yer alan toplam yakıt ısıl değerine bölünerek ortalama verim belirlenmiştir.

Kömür santrallerinde kullanılan kömür fiyatının hesaplanmasında, TKİ’nin 2024 yılı faaliyet raporunda yer alan termik santrallere yapılan toplam satış tutarı, aynı raporda belirtilen toplam satış miktarına bölünerek birim satış fiyatı elde edilmiştir. Daha sonra bu değer, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) sektörlere göre hesapladığı Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) verilerinden, kömür ve linyit üretimi için yılbaşına göre hesaplanan enflasyon oranı ile çarpılarak Eylül 2025 fiyatına güncellenmiştir.

Kömür santrallerinin birim maliyet hesaplamasında, TEİAŞ’ın 2025 yılı için uyguladığı sistem kullanım bedeli (yıllık değer dahil) ile sabit ve sistem işletim bedelleri, 2025 yılı ortalama USD/TL kuruna bölünerek hesaplanmış ve MWh başına 4,19 dolar olarak alınmıştır. Operasyon ve bakım maliyeti ise, Türkiye Kömür Üreticileri Derneği’nin (KÖMÜRDER) yayımladığı 2024 yılı raporundan alınmış ve 4,71 USD/MWh olarak kabul edilmiştir.

Dört yılda yerli kömüre sağlanacak alım garantisi tutarı

Kömür santrallerine sağlanacak teşvik tutarı hesaplanırken, yerli kömürle elektrik üreten santrallerin 2020–2024 yılındaki üretim miktarları %60 ile çarpılmış ve bu miktara 75 USD/MWh alım garantisi fiyatı uygulanmıştır.

Seviyelendirilmiş elektrik üretim maliyeti (LCOE) hesaplamaları

Rüzgâr ve güneş enerjisi santrallerinin son on yıldaki kurulum maliyeti değişimleri için, International Renewable Energy Agency (IRENA) tarafından yayımlanan rapordan faydalanılmıştır.

LCOE hesaplamasında, güneş santralleri için bakım ve işletme giderleri dâhil MW başına 420 bin dolar yatırım maliyeti, DC/AC oranı 1,2 ve %18 kapasite faktörü kabul edilmiştir. Rüzgâr santralleri için ise MW başına 1,4 milyon dolar yatırım maliyeti ve %33 kapasite faktörü esas alınmıştır. Her iki kaynak için santral ömrü 25 yıl, USD/TL kuru 41,2 ve WACC %8 olarak varsayılmıştır. Her iki santral için de yıllık degradasyonu %0,5 kabul edilmiştir.

1,5 GW kapasiteli yeni kömür santralinin LCOE hesaplamasında, santralin 300 MW’lık 5 üniteden oluşacağı kabul edilmiştir. Ünite maliyeti, KÖMÜRDER’in raporunda yer alan 1.100 MW kapasiteli ünite fiyatına 1,4 düzeltme katsayısı uygulanarak hesaplanmış; ayrıca, kalan 4 ünite için raporda tavsiye edildiği üzere %12,5’lik indirim dikkate alınmıştır. Santralin verimi %42, iç tüketim oranı %10, kapasite faktörü %80, ısıl değeri 1.100 kcal/kg, kömür fiyatı 28 USD/ton ve yıllık degradasyon oranı %0,3 olarak kabul edilmiştir. Dolar/TL kuru ve WACC oranı, diğer kaynaklarla uyumlu olacak şekilde sırasıyla 41,2 ve %8 alınmıştır.

Teşekkürler

Katkıda bulunanlar

Raporu gözden geçiren Ufuk Alparslan, Bahadır Sercan Gümüş, Burcu Ünal Kurban, Pawel Czyzak ve Ardhi Arsala Rahmani’ye; veri görselleştirmesini sağlayan Chelsea Bruce-Lockhart’a teşekkürler.